“उनी मेरा प्रत्येक शब्दको अर्थ थिइन् । म उनका मौन भावनाहरूको प्रतिध्वनि थिएँ । अनि त्यही अनुभूतिको संगमबाट जन्मियो ‘अद्वितीय प्रेम’ ।”
“भावनाभन्दा गहिरो । सम्बन्धभन्दा पवित्र । समयले मेट्न नसक्ने आत्मिक अनुभूतिको अविनाशी दस्तावेज ।”
विश्व साहित्यिक रङ्गमञ्चमा मानवीय संवेदना, आत्मिक समर्पण र निष्कलङ्क प्रेमलाई केन्द्रमा राखेर एउटा असाधारण कृतिको उदय भएको छ । लेखक दीपकृष्णद्वारा रचित “अद्वितीय प्रेम” ले आधुनिक प्रेम साहित्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउँदै भावनात्मक वाङ्मयको क्षेत्रमा अद्वितीय इतिहास निर्माण गरेको अनुभूति गराएको छ । प्रेमलाई क्षणिक आकर्षणको सीमाबाट मुक्त गर्दै आत्माको गहिरो अनुभूतिसँग जोड्ने यस कृतिले अन्तर्राष्ट्रिय साहित्यिक समुदायको ध्यान गम्भीर रूपमा आकर्षित गरेको देखिन्छ । प्रबुद्ध साहित्यिक वृत्तमा यस पुस्तकलाई मानव हृदयको मौन कम्पनलाई शब्दमा रूपान्तरण गर्ने दुर्लभ कृतिका रूपमा व्याख्या गर्न थालिएको छ ।
यो कृति लेखक दीपकृष्णले आफ्नी प्रिय श्रीमती देवमाया लामाप्रति पूर्ण श्रद्धा, निष्ठा र आत्मिक समर्पणका साथ सिर्जना गर्नुभएको हो । पुस्तकको प्रारम्भमै समावेश गरिएको भूमिका स्वयंमा एउटा गहिरो भावनात्मक दर्शन बनेर उपस्थित भएको छ । “प्रेम त्यो शब्द होइन, जुन उच्चारण गरिन्छ । यो त एउटा अनुभूति हो, जुन आत्माबाट आत्मासम्म बग्छ, मौन भएर, तर गहिरिएर ।” भन्ने अभिव्यक्तिले कृतिको सम्पूर्ण भावविश्वलाई जीवन्त बनाएको छ । “अद्वितीय प्रेम” शीर्षकले पनि त्यही भावलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । अर्थात् त्यस्तो प्रेम, जसको कुनै दोस्रो तुलना सम्भव छैन । यस्तो अनुभूति, जुन जीवनमा एकपटक मात्र घट्छ र त्यही एकपटकले सम्पूर्ण अस्तित्वलाई अर्थपूर्ण बनाइदिन्छ ।
साहित्यिक दृष्टिले हेर्दा “अद्वितीय प्रेम” कुनै साधारण प्रेमकथा होइन । यो आत्मा, स्मृति, मौनता र समर्पणको गहिरो यात्राको जीवन्त दस्तावेज हो । लेखकका अनुसार यो अक्षरहरूको संयोजन मात्र होइन । यो त हृदयको कम्पन हो, जुन शब्दमा बगेर बाहिरिएको छ । प्रत्येक पृष्ठमा एउटा विशिष्ट भावना पलाएको छ । प्रत्येक हरफले एउटा सास बोकेको अनुभूति दिन्छ । यही कारण पुस्तक पढ्ने प्रत्येक पाठकले आफ्नै जीवनका मौन क्षणहरू, आफ्नै प्रेमका अदृश्य कम्पनहरू र आफ्नै आत्मिक पीडाहरू यसभित्र प्रतिविम्बित भएको अनुभव गर्न सक्छन् ।
लेखक दीपकृष्णले आफ्नी जीवनसाथी देवमाया लामालाई केवल पत्नीका रूपमा चित्रण गर्नुभएको छैन । उहाँलाई प्रेरणा, आत्मा र सिर्जनाको मूल चेतनाका रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । “तिमी जो मेरी जीवनसाथी मात्र होइनौ । मेरो प्रेरणा, मेरी आत्मा, र यो कृति लेख्न बाध्य तुल्याउने प्रेमको एक मात्र नाम हौ ।” भन्ने स्वीकारोक्तिले यस पुस्तकलाई सामान्य साहित्यिक सीमाभन्दा धेरै माथि उठाएको छ । आधुनिक विश्व साहित्यमा प्रेमलाई अनेक रूपले चित्रण गरिए पनि यति गहिरो आत्मिक समर्पण दुर्लभ मानिन्छ । यही भावले “अद्वितीय प्रेम” लाई विश्व साहित्यको सम्भावित कालजयी कृतिका रूपमा स्थापित गरेको छ ।
पुस्तकका विभिन्न अंशहरूमा व्यक्त गरिएका भावनात्मक उद्गारहरूले पाठकलाई आत्माको अत्यन्तै संवेदनशील संसारमा पुर्याउँछन् । “जीवनको हरेक मोडमा तिमी मेरा लागि आकाशको जुनजस्तै बनी उभिएकी छौ । टाढा तर प्रकाश दिने ।” भन्ने भावले दूरीभित्र पनि प्रेम कसरी जीवित रहन्छ भन्ने सत्यलाई अत्यन्त मार्मिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ । देवमायाले दिएको विश्वास, मौन साथ र नबोलेर पनि व्यक्त गरेका हजारौं भावहरू नै यस कृतिको आधारस्तम्भ बनेका छन् । यही कारण पुस्तकका हरेक पृष्ठमा कहिले प्रिय नाम, कहिले आर्त चीत्कार, कहिले मायालु दृष्टि र कहिले बिछोडको पीडा जीवन्त भएर प्रकट भएको देखिन्छ ।
विश्व साहित्यका महान् कृतिहरूले समयलाई जित्ने क्षमता राख्छन् । किनभने ती कृतिहरूले मानव आत्माको गहिरो सत्यलाई स्पर्श गरेका हुन्छन् । “अद्वितीय प्रेम” पनि त्यही उचाइतर्फ उन्मुख देखिएको छ । नेपाली भाषामा लेखिएको भए पनि यसको संवेदना विश्वव्यापी छ । यसले भाषा, भूगोल र संस्कृतिका सीमाहरू पार गर्दै प्रेमलाई मानव सभ्यताको साझा अनुभूतिका रूपमा स्थापित गरेको छ । साहित्यिक समीक्षकहरूले यसको भाषिक सौन्दर्य, भावगाम्भीर्य र आत्मिक प्रवाहलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको दुर्लभ अभिव्यक्तिका रूपमा मूल्याङ्कन गर्न थालेका छन् ।
कृतिको अन्त्यतिर अभिव्यक्त गरिएका शब्दहरूले प्रेमको अनन्तता र अस्तित्वगत अपरिहार्यतालाई अत्यन्त प्रभावशाली ढङ्गले पुष्टि गरेका छन् । “तिमी छौ, त्यसैले म छु । तिमी बिना यो पुस्तक सम्भव थिएन । किनभने म लेखिरहेको थिएँ, तर कलम त तिमी नै थियौ ।” भन्ने अभिव्यक्तिले प्रेमलाई अधिकारको सीमाबाट मुक्त गर्दै श्रद्धा र आत्मसमर्पणको सर्वोच्च उचाइमा पुर्याएको छ । “सदा तिमीलाई नै समर्पित । तिमीलाई साँचो र अद्वितीय प्रेम गर्ने । तिम्रो श्रीमान दीपकृष्ण ।” भन्ने समापनले पाठकको हृदयमा दीर्घकालसम्म अमिट छाप छोड्ने शक्ति राख्दछ ।
समग्रमा “अद्वितीय प्रेम” आधुनिक नेपाली साहित्यको मात्र होइन, विश्व प्रेम साहित्यकै एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा देखा परेको छ । यसले प्रेमलाई भौतिक आकाङ्क्षाभन्दा माथि उठाएर आत्मिक अमरतासँग जोडेको छ । दीपकृष्णको कलमबाट जन्मिएको यो कृति भावनात्मक गहिराइ, भाषिक सौन्दर्य र आत्मिक अनुभूतिको अनुपम संगम बनेर उभिएको छ । यही कारण “अद्वितीय प्रेम” लाई प्रेमको इतिहासमा कहिल्यै नमेटिने स्वर्णिम दस्तावेजका रूपमा स्मरण गरिने विश्वास साहित्यिक वृत्तमा गहिरिँदै गएको छ ।
