नेपालमा फेरि बर्डफ्लु संक्रमण पुष्टि भएको छ । मोरङ जिल्लाको ग्रामथान
–१ खुनियाकट्टा र बुढिगंगा ९५ मा बर्डफ्लू देखिएको पशु सेवा विभागले पुष्टि गरेको हो । कुखुरामा फेला परेको बर्डफलू रोग (एच फाइभ एन वान) पुष्टि भएको पशु सेवा विभागले जनाएको छ ।मोरङको उर्लाबारी–८ स्थित अठियाबारी कृषि फर्म प्रालिमा फैलिएको एचफाइभ एनवान (बर्ड फ्लु) संक्रमणले एक सफल कृषकको वर्षौंको मेहनत एकैचोटि ध्वस्त बनाएको छ । उच्च संक्रामक मानिने उक्त रोगका कारण फार्ममा पालिएका कुखुरामा संक्रमण पुष्टि भएपछि ठूलो क्षति भएको हो । संक्रमण फैलिनासाथ करिब ८ हजार कुखुरा मरे भने बाँकी रहेका १८ हजार कुखुरा पनि सुरक्षाका लागि नष्ट गरियो । यससँगै १४ हजार ७ सय अण्डा र करिब ६ हजार केजी दाना समेत नष्ट गरिएको छ । प्रारम्भिक अनुमानअनुसार यो घटनाबाट २ करोड रूपैयाँभन्दा बढीको आर्थिक क्षति पुगेको छ ।भारतको केरलाबाट आएको खबरले चरापालक र मांसाहारी प्रेमीहरूको चिन्ता बढाएको छ । राज्यका दुई प्रमुख जिल्लाहरू, अलाप्पुझा र कोझिकोडमा खतरनाक बर्ड फ्लू (एच५एन१) पुष्टि भएको छ । सरकारले तुरून्तै कारबाही गर्दै २०,००० भन्दा बढी घरपालुवा चराहरूलाई मार्ने आदेश दिएको छ । चेन्नईका धेरै क्षेत्रहरूमा १,५०० भन्दा बढी कागहरूको मृत्यु भएको रिपोर्ट आएको छ, जसले गर्दा अधिकारीहरू उच्च सतर्कतामा रहन बाध्य छन् । बर्ड फ्लूको पुष्टि भएपछि, केन्द्र सरकारले स्थानीय अधिकारीहरूलाई अवस्थाको निगरानी गर्न निर्देशन दिएको छ । यो खतरनाक भाइरसले सामान्यतया चराहरूलाई लक्षित गर्दछ, तर अब यसले मानिसहरूलाई पनि आक्रमण गर्न थालेको छ ।
एच५एन१ भाइरस एक संक्रामक र घातक भाइरस हो, जसलाई सामान्यतया एभियन इन्फ्लुएन्जा वा बर्ड फ्लू भनिन्छ । यसले मुख्यतया चराहरूलाई असर गर्छ, तर केही परिस्थितिहरूमा मानिस र अन्य जनावरहरूमा फैलिन सक्छ । सन् १९९७ मा हङकङमा कुखुराहरूमा फैलिएको प्रकोपको समयमा यो पहिलो पटक मानिसहरूमा पहिचान गरिएको थियो । एच५एन१ को मानव केसहरू दुर्लभ भए तापनि, संक्रमित चराहरूसँग सम्पर्कमा रहेका व्यक्तिहरूमा संक्रमण हुने सम्भावना बढी हुन्छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाले २०२४ देखि बर्ड फ्लूको निरन्तर मानव केसहरू रिपोर्ट गरेको छ ।
एच५एन१ इन्फ्लुएन्जा प्रकार ए भाइरसको उपप्रकार हो । यो प्राकृतिक रूपमा जंगली पानी चराहरू (जस्तै हाँस र गिज) मा पाइन्छ । यद्यपि जंगली चराहरू प्रायः बिरामी हुँदैनन्, जब भाइरस कुखुरा र हाँस जस्ता घरेलु चराहरूमा फैलिन्छ, यो अत्यन्त घातक हुन सक्छ । आश्चर्यजनक रूपमा, बर्ड फ्लूले कुखुरा, हाँस र टर्की जस्ता घरेलु कुखुराहरूलाई मात्र असर गर्दैन, तर जंगली र प्रवासी चराहरू मार्फत पनि फैलिन सक्छ । केही अवस्थामा, मानिसहरू पनि संक्रमणको जोखिममा हुन्छन् । त्यसैले, यसलाई रोक्नको लागि यो रोग बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ ।
यो भाइरस चराहरूमा उनीहरूको र्रूयाल, नाकको स्राव र दिसाको सम्पर्कबाट फैलिन्छ । मानिसमा सर्ने मुख्य कारणहरूमा संक्रमित चराहरूसँगको सम्पर्क समावेश छ ( जीवित वा मृत संक्रमित चराहरूलाई छुनुस् चराको दिसा वा प्वाँख छरिएको क्षेत्रहरूमा भ्रमण गर्नुस् र संक्रमित चराहरूको काँचो वा कम पकाएको मासु र अण्डा खानु । मानिसबाट मानिसमा सर्ने – यो धेरै दुर्लभ छ, तर संक्रमित व्यक्तिको नजिक हुनुहुन्छ भने यो सम्भव हुनसक्छ ।
क्लिभल्याण्ड क्लिनिकका अनुसार, बर्ड फ्लू (एभियन इन्फ्लुएन्जा) एक प्रकारको इन्फ्लुएन्जा भाइरसबाट हुने संक्रमण हो जुन सामान्यतया चराहरू र अन्य जनावरहरूमा फैलिन्छ । कहिलेकाहीं, संक्रमित जनावरहरूले मानिसहरूमा बर्ड फ्लू सार्न सक्छन् । सामान्य फ्लू जस्तै, बर्ड फ्लूले तपाईंलाई गम्भीर रूपमा बिरामी बनाउन सक्छ । बर्ड फ्लू एक प्रकारको इन्फ्लुएन्जा ए भाइरसको कारणले हुन्छ, जुन मानिसहरूमा प्रायः एच५एन१ हुन्छ । यो भाइरसले तपाईंको माथिल्लो श्वासप्रश्वास प्रणाली र फोक्सोलाई संक्रमित गर्न सक्छ र कहिलेकाहीँ शरीरका अन्य भागहरू जस्तै मस्तिष्कमा फैलिन सक्छ ।
एभियन इन्फ्लुएन्जामा विभिन्न प्रकारका प्रजातिहरू समावेश छन्, जसमध्ये केहीले मानिसहरूलाई जोखिम निम्त्याउन सक्छन् । बर्ड फ्लूका धेरै प्रजातिहरूले सामान्यतया मानिसहरूलाई संक्रमित गर्दैनन्, तर एच५एन१, एच७एन(, एच५एन६, र एच५एन८ जस्ता केही प्रजातिहरूले हालका वर्षहरूमा चिन्ता बढाएका छन् । यी प्रजातिहरू सामान्यतया एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सजिलै फैलिँदैनन् । यसको बावजुद, धेरै देशहरूमा मानिसहरूमा संक्रमण रिपोर्ट गरिएको छ, जसले गर्दा मृत्युदर उच्च छ । उदाहरणका लागि, एच५एन१, एच७एन,र एच५एन६ ले विश्वभर धेरै मृत्यु निम्त्याएको छ ।
यद्यपि, यो व्यक्तिबाट व्यक्तिमा फैलिन अत्यन्तै दुर्लभ छ । यो चिन्ताको विषय बनेको छ किनकि २०२४ देखि संयुक्त राज्य अमेरिकामा मानव संक्रमणका घटनाहरू निरन्तर रिपोर्ट गरिएका छन् । बर्ड फ्लू, वा एभियन इन्फ्लुएन्जाले मुख्यतया चराहरूलाई असर गर्छ तर अब मानिसहरूमा पनि यो पाइन्छ । संयुक्त राज्य अमेरिकामा हालै एक बिरामीको गम्भीर एभियन इन्फ्लुएन्जा ए बाट मृत्यु भएको छ, जुन बर्ड फ्लूबाट पहिलो मृत्यु हो । संयुक्त राज्य अमेरिकामा बर्ड फ्लूको प्रकोपको बढ्दो संख्या चिन्ताको कारण बन्दै गएको छ । टेक्सास बायोमेडिकल रिसर्च इन्स्टिच्युटका अनुसन्धानकर्ताहरूले टेक्सासमा एक व्यक्तिमा पाइने बर्ड फ्लूको स्ट्रेनमा नौ उत्परिवर्तनहरू पहिचान गरे । यी उत्परिवर्तनहरूले भाइरसको रोग निम्त्याउने क्षमतामा योगदान पु¥याउँछन्, जसले गर्दा मस्तिष्कमा दोहोरिने क्षमता बढ्छ र रोगको गम्भीरता बढ्छ ।
नेपालमा पनि बर्ड फ्लूका धेरै घटनाहरू रिपोर्ट गरिएका छन् । यसले भाइरसको मानिसबाट मानिसमा सर्ने सम्भावना र थप मृत्युको जोखिमको बारेमा व्यापक चिन्ता बढाएको छ । यद्यपि, स्वास्थ्य विज्ञहरूले यस घातक भाइरसको फैलावट रोक्नको लागि आवश्यक सावधानी अपनाउन मानिसहरूलाई जागरूकता जगाइरहेका छन् र सल्लाह दिइरहेका छन् । यो मुद्दा चिन्ताको विषय बनेको भए तापनि, हाल प्रयोगमा रहेका एन्टिभाइरल उपचारहरू यस प्रजाति विरूद्ध प्रभावकारी छन् ।
मानिसमा हुने बर्ड फ्लूका लक्षणहरूमा नेत्रश्लेष्मलाशोथ (आँखाको संक्रमण), ज्वरो, थकान, खोकी, मांसपेशी दुख्ने, घाँटी दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने र बान्ता हुने, पखाला लाग्ने, नाक बन्द हुने वा बग्ने, र सास फेर्न गाह्रो हुने (डिस्प्निया) समावेश छन् ।
केही अवस्थामा, लक्षणहरू बिग्रन सक्छन् र यसमा समावेश छन्–
पखाला लाग्ने, लगातार वाकवाकी लाग्ने, पेट दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने र निमोनिया हुने । नाक र गिजाबाट रगत बग्ने, नेत्रश्लेष्मलाशोथ र गुलाबी आँखा, छाती दुख्ने, व्यवहार र सोचमा परिवर्तन आउने, र गम्भीर अवस्थामा, दौरा लाग्ने ।
एच५एन१ को गम्भीर अवस्थामा श्वासप्रश्वास विफलता र मृत्यु जस्ता धेरै जटिलताहरू निम्त्याउन सक्छ । यदि यी मध्ये कुनै पनि लक्षण देखा परेमा, तिनीहरूलाई रोक्नको लागि डाक्टरसँग परामर्श गर्नु महत्त्वपूर्ण छ ।
विश्वव्यापी रूपमा बर्ड फ्लूका केही हालसालैका घटनाहरू यस प्रकार छन् ।
फेब्रुअरी २०२१ मा, रूसले एच५ एन८ स्ट्रेनको पहिलो मानव केसहरू रिपोर्ट गरेको थियो ।जनवरी २०२५ सम्ममा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले २)२४ देखि एच५एन१ को ६६ मानव केसहरू पुष्टि गरिसकेको थियो, जसले २०२२ देखि कुल ६७ पुगेको थियो । भारतले २०२४ मा एभियन इन्फ्लुएन्जा ए (एच(एन२)) को दुई र २०१० मा एक केस रिपोर्ट गरेको थियो । जुन २०२४ मा, पश्चिम बंगालमा एक ४ वर्षीय बच्चा एच(एन२ बाट संक्रमित भएको थियो तर पूर्ण रूपमा निको भयो ।
भाइरस पहिलो पटक २००३ मा भियतनाममा पहिचान गरिएको थियो । त्यसपछि, एशिया, युरोप, अफ्रिका र मध्य पूर्वमा एभियन इन्फ्लुएन्जा प्रकोप र मृत्यु रिपोर्ट गरिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले अब एच५ एन१ को (५) भन्दा बढी मानव केसहरू दस्तावेज गरेको छ । यी मध्ये लगभग आधा मानिसहरूको मृत्यु भएको छ, जसले भाइरसको बारेमा गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दछ ।
हालै, संयुक्त राज्य अमेरिकामा दुग्धजन्य गाईहरूमा एच५ एन१ बर्ड फ्लू भाइरस फैलिएको खबर व्यापक रूपमा फैलिएको थियो । त्यसपछि, गाईहरूसँगै बस्ने एक जना मानिसमा पनि भाइरसको संक्रमण पुष्टि भयो । यसले फेरि एक पटक एभियन फ्लू कोरोनाभाइरस महामारी जस्तै हुन सक्ने डर बढायो । यो भाइरसले कुखुराबाट मानिसमा विरलै सर्छ । मानिसबाट मानिसमा सरेको छैन ।
धेरैजसो एभियन इन्फ्लुएन्जा भाइरसले मानिसमा रोग निम्त्याउँदैनन् । यद्यपि, अत्यधिक संक्रामक एआई भाइरसहरूको व्यापक निरन्तरताले कुखुराबाट मानिसमा सर्ने जोखिम निम्त्याउँछ, र यो भाइरस एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सजिलै फैलिएमा यो अझ चिन्ताजनक हुन सक्छ । यस्तो उत्परिवर्तनले महामारी (विश्वव्यापी रूपमा फैलिने) निम्त्याउन सक्छ । त्यसकारण, हामी जोखिमहरू बारे सचेत हुनुपर्छ र इतिहासबाट सिक्नुपर्छ । पहिलो महामारी, ूस्पेनिश फ्लूू, १९१८ र १९१९ को बीचमा भएको थियो र यसले विश्वभर सबैभन्दा धेरै मृत्यु निम्त्यायो, सायद ५ करोड जति, पहिलो विश्वयुद्धको मृत्युको संख्या भन्दा बढी । दोस्रो महामारी, एसियाली फ्लूू भनेर चिनिने, ४० वर्ष पछि (१९५७–१९५८) भयो र विश्वभर लगभग दस लाख मृत्यु भयो ।
तेस्रो र सबैभन्दा पछिल्लो महामारी एक दशक पछि, १९६८ र १९६९ को बीचमा देखा प¥यो, जसलाई ूहङकङ फ्लूू (एच३एन२० भनेर चिनिन्छ । यो पहिलो पटक १९६८ को सुरूमा हङकङमा पत्ता लागेको थियो र यसले लगभग दस लाखको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट उपलब्ध जानकारी अनुसार, एच५ एन१ भाइरस धेरै छिटो प्रतिकृति बनाउँछ । यो अन्य भाइरसहरूसँग आफूलाई जोड्छ र यसको आरएनए (रिबोन्यूक्लिक एसिड) छोड्छ । त्यसैले, यो भाइरसको गतिविधिको निरन्तर निगरानी गर्नु महत्त्वपूर्ण छ । यद्यपि, महामारी फैलिने सम्भावना धेरै कम छ ।
यो संक्रमणको निदान गर्न, डाक्टरहरूले इन्फ्लुएन्जा एरएच ५ (एसियाली वंश) भाइरसको लागि वास्तविक(समय आरटी–पीसीआर परीक्षण गर्छन् । त्यसपछि उपचार सुरू गरिन्छ । धेरैजसो अवस्थामा, ओसेल्टामिभिर र जानामिभिर जस्ता एन्टिभाइरल औषधिहरूले रोगको गम्भीरता कम गर्न मद्दत गर्न सक्छन् । यद्यपि, लक्षणहरू सुरू भएको ४८ घण्टा भित्र लिँदा यी औषधिहरू सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छन् ।
धेरै भ्रम र गलत धारणाहरू छन् जसलाई हटाउनु र उचित सावधानी अपनाउनु आवश्यक छ । एउटा गलत धारणा भनेको कुखुरा वा अण्डा खाँदा बर्ड फ्लू फैलिन सक्छ । राम्रोसँग पकाएको कुखुरा वा अण्डा खाँदा बर्ड फ्लू भाइरस मानिसमा सर्छ भन्ने कुनै प्रमाण छैन । बर्ड फ्लू भाइरस गर्मीप्रति संवेदनशील हुन्छ । सामान्य खाना पकाउने तापक्रम (खानाको सबै भागहरूको लागि ७० डिग्री सेल्सियस) ले भाइरसलाई मार्नेछ । उपभोक्ताहरूले सबै कुखुरा राम्ररी पकाएको (गुलाबी भाग नभएको) र अण्डा राम्ररी पकाएको (पातलो पहेंलो भाग नभएको) सुनिश्चित गर्नुपर्छ । काँचो कुखुरा वा काँचो कुखुरा उत्पादनहरू ह्यान्डल गर्दा, भान्सेहरूले आफ्नो हात राम्ररी धुनुपर्छ र क्रस–दूषित हुनबाट बच्न कुखुरा उत्पादनहरूसँग सम्पर्कमा आउने सतहहरू सफा र कीटाणुरहित गर्नुपर्छ । कुखुराको रोग फैलिरहेको क्षेत्रहरूमा, काँचो अण्डालाई थप तातो उपचार नगरिने खानाहरूमा प्रयोग गर्नु हुँदैन, जस्तै सही तापक्रममा खाना पकाउने वा बेक गर्ने । बर्ड फ्लू, जोखिम कसरी कम गर्ने ? संक्रमणबाट बच्न चराहरू, विशेष गरी कुखुराहरूसँग नजिकको सम्पर्कबाट बच्नुहोस् ।अण्डा सहित सबै कुखुरा उत्पादनहरू खानु अघि राम्ररी पकाएको सुनिश्चित गर्नुहोस् ।सरसफाइ कायम राख्न, साबुन र पानीले आफ्नो हात राम्ररी धुनुहोस् ।यदि तपाईं चराहरूको वरिपरि बस्नुहुन्छ भने, तिनीहरूको सम्पर्कमा आउन सक्ने सतहहरू नियमित रूपमा सफा र कीटाणुरहित गर्नुहोस् । एभियन इन्फ्लुएन्जा बारे सचेत रहनुहोस् र यसको बारेमा जानकारी राख्नुहोस् । भाइरसको फैलावट रोक्न मद्दत गर्न कुनै पनि बिरामी वा मरेका चराहरूलाई स्थानीय अधिकारीहरूलाई रिपोर्ट गर्नुहोस् । एच५एन१ बर्ड फ्लूको जोखिम कम गर्न खोप लगाउनुहोस् । एच५एन१ बर्ड फ्लू फैलिरहेको छ, त्यसैले जटिलताहरूबाट बच्न सतर्क रहनु र यी सावधानीहरू पालना गर्नु महत्त्वपूर्ण छ । यदि तपाईंले कुनै लक्षणहरू अनुभव गर्नुभयो भने, डाक्टरसँग परामर्श गर्न निश्चित हुनुहोस् ।
बर्ड फ्लू छिटपुट रूपमा मानिसमा फैलिएको छ । मानिसमा एभियन इन्फ्लुएन्जा भाइरसको संक्रमण हल्का माथिल्लो श्वासप्रश्वास नलीको संक्रमणदेखि लिएर गम्भीर रोगहरूसम्म हुन सक्छ, र घातक पनि हुनसक्छ । नेत्रश्लेष्मलाशोथ, ग्यास्ट्रोइंटेस्टाइनल लक्षणहरू, इन्सेफलाइटिस र इन्सेफ्यालोप्याथी पनि रिपोर्ट गरिएको छ । मानिसहरू बीच संक्रमण सामान्य छैन, तर जब यो हुन्छ, मृत्युदर ५० प्रतिशतभन्दा बढी हुन सक्छ । कोभिडको गम्भीर प्रकारहरूमा पनि, मृत्युदर लगभग ३ प्रतिशत थियो । त्यसैले यो भाइरसको संक्रमणलाई कोभिड भन्दा बढी घातक मानिन्छ । यो भाइरसलाई रोक्न असम्भव छ किनभने यो विगत २८ वर्षदेखि रहेको छ ।
डब्ल्यूएचओ का अनुसार, मानिसहरूले जीवित पशु बजाररफार्म जस्ता उच्च जोखिमयुक्त वातावरण र जीवित कुखुरा वा कुखुराको मलले दूषित हुन सक्ने सतहहरूसँगको सम्पर्कबाट बच्नुपर्छ । बारम्बार हात धुने वा अल्कोहलआधारित ह्यान्ड सेनिटाइजरको प्रयोग गरेर राम्रो हातको स्वच्छता कायम राख्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ । जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूमा रोग वा अप्रत्याशित जनावर र चराहरूको मृत्यु (बर्ड फ्लू) को बारेमा तुरून्तै अस्पतालमा रिपोर्ट गर्नुपर्छ ।
बिरामी वा अप्रत्याशित रूपमा मरेको कुखुराको सेवनबाट बच्नुपर्छ । बर्ड फ्लू विरूद्धको सबैभन्दा राम्रो हतियार सावधानी हो । चराहरूसँग सम्पर्क गरेपछि साबुन र पानीले हात राम्ररी धुनुहोस् । मासु र अण्डालाई कम्तिमा ७) डिग्री सेल्सियसको तापक्रममा राम्ररी पकाएर मात्र खानुहोस् । पकाएको मासु रातो हुनुहुँदैन । नजिकै मरेको चरा देख्नुभयो भने, त्यसलाई नछुनुहोस् र तुरून्तै स्थानीय पशुपालन विभागलाई जानकारी दिनुहोस् । कुखुरा फार्म वा चरा बजार जाँदा मास्क र पन्जा लगाउनुहोस् ।
समग्रमा, हामी चराचुरूङ्गी र जंगली जनावरहरू सहित मानव र जनावर दुवैको लागि एक स्वास्थ्य कार्यक्रम तर्फ अगाडि बढ्दै जाँदा, जुनोटिक रोगहरूको राम्रो व्यवस्थापन गर्न, हाम्रा नागरिकहरूलाई बर्ड फ्लू जस्ता जुनोटिक रोगहरूको बारेमा शिक्षित गर्नु महत्त्वपूर्ण छ, चाहे तिनीहरूले पशुरकुखुराको उत्पादनहरू खाए वा नखाए । यद्यपि बर्ड फ्लू एक संक्रामक जुनोटिक रोग हो, आत्तिनु पर्दैन, किनकि पशु र मानव स्वास्थ्य विज्ञानमा भएको प्रगति, द्रूत पोइन्ट अफ केयर निदान उपकरणहरूले संक्रमणको स्रोतको प्रारम्भिक पहिचान र उन्मूलनको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नेछ । यद्यपि, यसो भनिसकेपछि, हामी सन्तुष्ट हुनु हुँदैन र जागरूकता बढाउन र रोकथामका उपायहरू अपनाउनमा ध्यान केन्द्रित गर्न जारी राख्नुपर्छ ।
स्वास्थ्य र सरसफाइ उपायहरूसँग सम्बन्धित मानक सञ्चालन प्रक्रियाहरूको बारेमा जागरूकता बढाउन र तिनीहरूलाई सावधानीपूर्वक कार्यान्वयन गर्न आम जनता लगायत सबै सरोकारवालाहरूको सानो प्रयासले मानिस र चराहरूलाई हुने कुनै पनि हानीबाट बच्न मद्दत गर्नेछ ।
